كروسينسكى ( مترجم : عبد الرزاق دنبلى " مفتون " )
70
سفرنانه كروسينسكى ( فارسى )
تمامى طعمهء شمشير گرديده « 1 » ، حتى ميرزا رستم كه دوازده ساله بود و يكى از بزرگان افغان ، او را از اولاد خود كرده بود و در آن مجلس بود . هر چه افاغنه شفاعت او كردند ، به جائى نرسيد طعمه شمشير آبدار گرديد و لاشهء قزلباش را * در ميدان پيش شاه بر روى هم ريختند به آن قناعت نكرده ، به خانهء قزلباشيه رفتند و * اولاد آنها را به قتل آوردند . در اندرون شاه * دويست نفر از خان زادگان بودند . رخصت دادند كه به هر طرف خواهند ، روند . چون از شهر بيرون رفتند ، از عقب ، افاغنه تعيين شد ( ند ) و ايشان را هر كجا كه يافتند ، به قتل آوردند . چهار پنج روز افاغنه در شهر مىگشتند و هر كه را * از قزلباش مىيافتند ، مىكشتند و از رجال قزلباش * بيست و پنج نفر زياده نگذاشتند و به اعتماد الدوله تغيير سلوك داده « 2 » ، هفتاد ( 123 ) هزار تومان از او گرفتند . * اموال و اشياء مقتولين را در حيطه ضبط درآوردند و اعتمادشان به يكى از * قزلباشيه نماند . بعد از اين حال . تعيين حدود و مراتب منازل افغان محمود براى افاغنه مرتبهء بزرگ نهاده ، منادى ندا كرد : در مملكت ايران ، خاصه در شهر اصفهان كه طوايف مختلفه من بعد با افاغنه مراتب تكريم و احترام * جايز دانند . در هر محل كه با افغان دچار شوند ، بر پاى خيزند و در پيش روى آنها بايستند و در راهها كه * سوار چارپايايند ، به زير آيند و دست بسته در برابر ايشان بايستند و اجناس ناس * از هر صنفى مرتبه خود بدانند افاغنه اعلى و اقدم باشند ( دوم ) جماعت درگزينى كه از سنيانند « 3 » . ( سيم ) ارامنه و نصارى ( چهارم ) ملتانيان كه از هند - يانند . ( پنجم ) آتشپرستان ( ششم ) يهودان . ( هفتم ) جماعت رافضى كه از همه ايشان
--> ( 1 ) - گيلاننتز فصل 57 كتابش را به كشته شدن دسته جمعى بزرگان ايرانى توسط محمود در تاريخ 24 ژانويه 1722 اختصاص داده است . ( 2 ) - جان به سلامت بردن اعتماد الدوله ( محمد قلى خان ) به علت شفاعت برخى از افغانان از وى بود . ( 3 ) - جهت آگاهى بيشتر از تاريخچه اهالى درگزين همدان رجوع كنيد به : H . L . Rabino : " Hamadan " , in : Revue du Monde Musulman Vol 34 , pp . 622 ,